Michał Sopoćko - życie, dzieło i droga do beatyfikacji

Życie i powołanie kapłańskie bł. Michała Sopoćki

Michał Sopoćko przyszedł na świat 1 listopada 1888 roku w Juszewszczyźnie na Wileńszczyźnie. Pochodził z ubogiej rodziny szlacheckiej, która pielęgnowała tradycje patriotyczne i dbała o ich przekazywanie kolejnym pokoleniom. Urodził się w dniu Wszystkich Świętych - wielu odczytuje tę datę jako zapowiedź jego przyszłego powołania. Po mszę rodzina jeździła wozem do kościoła oddalonego o 18 km. Właśnie tam dojrzewała głęboka pobożność przyszłego błogosławionego.

Naukę zakończył w Oszmianie. Święcenia kapłańskie otrzymał 15 czerwca 1914 roku z rąk biskupa Franciszka Karewicza. Posługę rozpoczął jako wikariusz w Taboryszkach koło Wilna i pracował tam w latach 1914-1918.

W 1918 roku zgłosił się na ochotnika do duszpasterstwa wojskowego. Posługiwał w szpitalu polowym i wspierał żołnierzy na froncie.

Jego życie trudno zamknąć w jednej roli. Był jednocześnie duszpasterzem, katechetą, pedagogiem i wykładowcą. Działał na rzecz trzeźwości i budował kościoły. Beatyfikacja ks. Michała Sopoćki ukoronowała życie tego niestrudzonego kapłana.

Droga naukowa Michała Sopoćki - od Wilna po doktorat z teologii

Michał Sopoćko rozpoczął edukację seminaryjną w Wilnie w 1910 roku i uczył się tam przez cztery lata. Po święceniach kapłańskich w 1914 roku objął posługę wikariuszowską, a w 1918 roku wyruszył do Warszawy, gdzie otworzyły się przed nim nowe perspektywy naukowe.

Zapisał się na Wydział Teologiczny Uniwersytetu Warszawskiego, wybierając sekcję teologii moralnej. Równolegle uczęszczał na wykłady z prawa i filozofii. Warszawa otworzyła przed nim drzwi, których Wilno dać nie mogło.

W latach 1922-1924 ks. Michała Sopoćkę pochłonęły studia pedagogiczne w Wyższym Instytucie Pedagogicznym. Magisterium z teologii moralnej zdobył rok wcześniej, w 1923 roku. Na tym jednak nie poprzestał. Dnia 1 marca 1926 roku obronił doktorat z teologii na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego, a jego rozprawa, zatytułowana „Etyka rodziny w prawodawstwie polskim”, powstała pod kierunkiem ks. prof. Franciszka Jehliczki.

W 1934 roku habilitował się na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i otrzymał tytuł doktora habilitowanego. Seminarium w Wilnie dało mu solidny fundament, a Warszawa wyposażyła go w naukowy warsztat i akademickie tytuły. Zakorzeniony w życiu diecezji, pracował naukowo i przekazywał wiedzę następnym pokoleniom, wykładając i badając teologię pastoralną.

Działalność duszpasterska i akademicka ks. Sopoćki w Wilnie

W 1924 roku ks. Sopoćko wrócił do diecezji wileńskiej. Podjął służbę w duszpasterstwie wojskowym i prowadził ją do 1929 roku. Od 1927 roku był ojcem duchownym w seminarium duchownym w Wilnie, przez pięć lat kształtując formację przyszłych kapłanów. Towarzyszył klerykom na co dzień - w ich dojrzewaniu duchowym i intelektualnym, dzieląc z nimi rytm życia seminarium.

Rok 1928 przyniósł kolejną zmianę. Objął wtedy stanowisko zastępcy profesora na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, łącząc pracę akademicką z bezpośrednią posługą kapłańską. Pracował naukowo, publikował i rozwijał myśl teologiczną przez ponad trzy dekady - od 1928 do 1962 roku. Jako profesor teologii pastoralnej uczył na wydziale teologicznym uniwersytetu oraz w Wyższym Seminarium Duchownym w Białymstoku.

Równolegle angażował się w duszpasterstwo i katechizację w Wilnie, organizując m.in. potajemny kurs katechetyczny.

Po powrocie do Białegostoku w 1947 roku jego wykłady objęły pedagogikę, katechetykę, homiletykę oraz teologię pastoralną i ascetyczną, a uczył przy tym łaciny i języka rosyjskiego. Między 1951 a 1958 rokiem przygotował szereg kursów katechetycznych - miesięcznych i rocznych - dla zakonnic oraz osób świeckich. Do swych ostatnich dni uczestniczył aktywnie w życiu Kościoła, nie ustawając w posłudze duszpasterskiej ani naukowej. Refleksję teologiczną łączył z praktyką - nauczanie, opiekę duchową i formację religijną traktował jako jedno dzieło.

Spotkanie z siostrą Faustyną i początki kultu Miłosierdzia Bożego

Od 1932 roku ks. Michał Sopoćko spowiadał siostry ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia w Wilnie. Tam właśnie spotkał siostrę Faustynę. Od maja 1933 roku prowadził ją jako spowiednik i kierownik duchowy, będąc pierwszym kapłanem, który dał wiarę jej objawieniom.

Łączyła ich więź wyjątkowa, oparta na wzajemności - dzięki niej sam stał się gorliwym czcicielem Miłosierdzia Bożego i zbudował teologiczne podstawy tego kultu. Dziś bł. ks. Michała Sopoćkę wymienia się - obok św. Faustyny Kowalskiej - jako Apostoła Miłosierdzia Bożego.

To on zainspirował powstanie Dzienniczka Duchowego siostry Faustyny. Zapisała w nim obietnicę Jezusa, która dotyczyła jej spowiednika. Pan Jezus zapowiedział, że w koronie Michała znajdzie się tyle koron, ile dusz zbawi to dzieło. Głoszenie daru miłosierdzia Bożego aż po krańce świata Jezus powierzył właśnie jemu.

W 1936 roku święta Faustyna opuściła Wilno i odtąd łączyła ich już tylko korespondencja. Po jej śmierci bł. ks. Michał Sopoćko nadal uczestniczył aktywnie w życiu diecezji, pracował nad potwierdzeniem wiarygodności objawień i wspierał rozwój kultu, który z czasem objął cały Kościół.

Obraz Jezusa Miłosiernego - jak Sopoćko doprowadził do jego namalowania

W 1934 roku ks. Michał Sopoćko, błogosławiony duchowny i profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, zlecił namalowanie obrazu Jezusa Miłosiernego. Wykonanie zadania powierzył wileńskiemu artyście, profesorowi Eugeniuszowi Kazimirowskiemu. Pracę oparto na szczegółowych opisach siostry Faustyny Kowalskiej, które wypływały z jej objawień.

Siostra Faustyna brała udział w sesjach malarskich, poprawiała szczegóły wizerunku miłosiernego Jezusa i czuwała nad zgodnością obrazu z wizją. Gotowe dzieło z napisem „Jezu, ufam Tobie” zawisło w kościele św. Michała w Wilnie, którego ks. Sopoćko był rektorem. Tak powstała pierwsza materialna reprezentacja objawień siostry Faustyny.

Na samym zleceniu się jednak nie skończyło. Błogosławiony duchowny doprowadził do publicznego wystawienia tego obrazu w Ostrej Bramie - jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Wilnie. Zatroszczył się też o broszury z reprodukcją wizerunku miłosiernego Jezusa, które trafiały do wiernych, co mocno przyczyniło się do popularyzacji nabożeństwa.

Sopoćko łączył mistyczne doświadczenia Faustyny z praktycznym wdrażaniem orędzia Miłosierdzia Bożego. Obraz nie spełniał wyłącznie roli artystycznej - stał się narzędziem szerzenia kultu i sercem nabożeństwa do Miłosierdzia Bożego. Dziś sanktuarium Miłosierdzia Bożego ściąga pielgrzymów z wielu krajów. Działania, które błogosławiony duchowny podjął w Wilnie w 1934 roku, dały początek dziełu o zasięgu globalnym.

Pisma i dzieła teologiczne Michała Sopoćki o Miłosierdziu Bożym

Dorobek pisarski ks. Michała Sopoćki liczy 11 książek, obejmujących teologię pastoralną, homiletykę, katechetykę i pedagogikę. Najpełniej myśl autora oddaje czterotomowe dzieło „Miłosierdzie Boga w dziełach Jego”, które do dziś stanowi doktrynalny fundament kultu Miłosierdzia Bożego w teologii katolickiej. Poszczególne tomy obejmują:

• tom 1 - wcielenie, życie i czyny Jezusa,
• tom 2 (1962) - mękę, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa,
• tom 3 - Ducha Świętego, łaskę i sakramenty,
• tom 4 (1967) - uroczystość Najmiłosierniejszego Zbawiciela.

Wśród pozostałych publikacji wyróżnia się „Dziennik” z 2012 roku, który czytelnicy oceniają na 9,5/10. Ks. Michał Sopoćko napisał też „Moje wspomnienia o siostrze Faustynie” - osobiste świadectwo relacji z wileńską mistyczką. Do jego dorobku należą ponadto „Rozważania o Miłosierdziu Bożym”, „Droga krzyżowa” oraz „Tulmy się do Matki Miłosierdzia - Rozważania różańcowe”. Osobne miejsce zajmuje praca „To czyńcie na moją pamiątkę - Rozważania o kapłaństwie” z 2010 roku, w której autor pochylił się nad tajemnicą kapłaństwa widzianą przez pryzmat Jezusa miłosiernego.

Jego pisma służyły podwójnemu celowi - z jednej strony tłumaczyły doktrynę Miłosierdzia Bożego, z drugiej zaś tak głęboko zakorzeniały ją w teologii, aby orędzie mogło trwać na mocnych podstawach. Przez całe życie Sopoćko zabiegał o ustanowienie święta Miłosierdzia Bożego w Kościele katolickim, a pisma były narzędziem tej misji.

Lata wojenne i ukrywanie się bł. Michała Sopoćki w Czarnym Borze

Podczas II wojny światowej ks. Michał Sopoćko stanął wobec śmiertelnego zagrożenia. Pomagał ratować około 100 Żydów, a za tę postawę Niemcy wydali na niego wyrok śmierci przez rozstrzelanie.

Wilno opuścił we wrześniu 1942 roku w przebraniu, posługując się fałszywym nazwiskiem Wacław Rodziewicz, i przedostał się do Czarnego Boru pod miastem. Przez ponad 2,5 roku ukrywał się w miejscu zwanym „Opatrznością” - domu Felicji Węsławowicz - gdzie pracował jako cieśla, udając zwykłego robotnika. Schronienie znalazł dzięki Urszuli Ledóchowskiej, przełożonej urszulanek.

Posługa kapłańska trwała mimo wszystko. Mimo ukrycia misja Miłosierdzia Bożego nie ustała ani na chwilę - tak jak w jego młodości na ziemi poleskiej, gdzie kształtowała się jego głęboka duchowość.

Po wyzwoleniu Wilna w 1944 roku wznowiono działalność Seminarium Duchownego i ks. Sopoćko wrócił tam do wykładów, które prowadził do chwili, gdy władze radzieckie zamknęły seminarium w 1945 roku. Posługiwał też przy kościele św. Jana i prowadził katechizację. W Wilnie rozwinął swoje powołanie i apostolat - jego więź z tym miastem była wyjątkowo głęboka.

Gdy zawisła nad nim groźba aresztowania, w 1947 roku wyjechał do Białegostoku.

Zgromadzenie Sióstr Jezusa Miłosiernego - dzieło założone przez Sopoćkę

W 1941 roku, w trakcie II wojny światowej, ks. Sopoćko założył Zgromadzenie Sióstr Jezusa Miłosiernego - i uczynił to w ukryciu, chowając się przed wrogiem. Dzieło okazało się ogromnej wagi, pozwalając mu szerzyć kult Miłosierdzia Bożego przez życie zakonne, modlitwę i codzienne świadectwo. W swoich dziełach teologicznych niejednokrotnie przypominał, że dobrze zorganizowana wspólnota zakonna potrafi nieść orędzie Bożego Miłosierdzia dalej i mocniej niż pojedynczy głos.

Siostry Jezusa Miłosiernego wzięły na siebie misję głoszenia orędzia Miłosierdzia Bożego i pracy duszpasterskiej. Zgromadzenie wyrosło z jego wieloletnich starań i stało się żywym przedłużeniem jego prac naukowych i kaznodziejskich, które zdołał ukończyć i wydać drukiem nawet w najtrudniejszych latach życia.

Na tym jednak nie poprzestał. Powołał też Instytut Miłosierdzia Bożego, którego zadaniem było naukowe i teologiczne opracowanie doktryny o Miłosierdziu Bożym. Oba dzieła trwają do dziś, podtrzymując jego spuściznę i misję sióstr.

Po przejściu na emeryturę w 1962 roku oddał się posłudze duszpasterskiej w kaplicy przy domu zakonnym Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny przy ul. Poleskiej w Białymstoku - kaplicy, którą rozbudował już w 1957 roku. Zabiegał też o budowę kościoła przy ul. Wiejskiej, marzył bowiem, by stworzyć w Białymstoku prawdziwe sanktuarium Miłosierdzia Bożego - centrum kultu i duchowości miłosiernej dla całego miasta.

Dom Zgromadzenia Sióstr Jezusa Miłosiernego przy ul. Poleskiej 42 w Białymstoku stał się ostatnim miejscem jego posługi. Tam ks. Sopoćko zmarł 15 lutego 1975 roku, otoczony siostrami zgromadzenia, które sam powołał do życia.

Beatyfikacja Michała Sopoćki - droga do chwały ołtarzy

Proces beatyfikacyjny ks. Michała Sopoćki ruszył w 1987 roku na poziomie diecezjalnym, a funkcję postulatora powierzono ks. prałatowi Krzysztofowi Nitkiewiczowi, który czuwał nad gromadzeniem dokumentów. Etap diecezjalny zamknięto 29 września 1993 roku, po czym akta sprawy powędrowały do Watykanu i trafiły do Kongregacji ds. Beatyfikacji i Kanonizacji.

Rok 2002 przyniósł kolejny krok - do Kongregacji ds. Świętych w Rzymie przekazano pełną dokumentację, wzbogaconą o obszerną biografię, czyli tzw. „Positio”. W 2004 roku komisja teologów oceniła ją przychylnie, a potwierdziła to komisja kardynałów. Dnia 20 grudnia 2004 roku papież Jan Paweł II ogłosił dekret o heroiczności cnót Sługi Bożego ks. Michała Sopoćki.

Dnia 17 grudnia 2007 roku papież Benedykt XVI zatwierdził cud za wstawiennictwem ks. Michała, otwierając tym samym drogę do uroczystości beatyfikacyjnej.

Uroczysta beatyfikacja ks. Michała Sopoćki odbyła się 28 września 2008 roku w Białymstoku. Przewodniczył jej abp Angelo Amato, który odczytał papieski dokument beatyfikacyjny, a homilię wygłosił kard. Stanisław Dziwisz.

Do Białegostoku zjechali znamienici goście, wśród których znaleźli się:

• prymas Polski kard. Józef Glemp,
• metropolita wileński kard. Audrys Bačkis,
• abp Tadeusz Kondrusiewicz,
• Prezydent RP Lech Kaczyński,
• Ryszard Kaczorowski,
• Marszałek Sejmu Bronisław Komorowski,
• prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski.

Michał Sopoćko uzyskał tym samym zaszczytne miejsce wśród błogosławionych Kościoła. Jego beatyfikacja stała się jednak czymś więcej niż ceremonią - potwierdziła rolę kapłana jako świadka i apostoła Bożego miłosierdzia. Michał, jak pieszczotliwie wspominają go wierni z Białostocczyzny, na zawsze wpisał się w historię polskiej duchowości.

Kult błogosławionego Michała Sopoćki i jego patronat nad Białymstokiem

Bł. ks. Michał Sopoćko spoczywa w kościele pw. Miłosierdzia Bożego w Białymstoku, w dzielnicy Białostoczek, gdzie odbyła się jego beatyfikacja. Ekshumacji dokonano 30 listopada 1988 roku - długo po tym, jak błogosławiony zmarł w opinii świętości. Głównym centrum jego kultu pozostaje sanktuarium przy Placu bł. ks. Michała Sopoćki 1, do którego pielgrzymi z całego świata przybywają, szukając wstawiennictwa kapłana.

Wspomnienie liturgiczne bł. ks. Michała Sopoćki przypada 15 lutego, w rocznicę jego śmierci. W 2008 roku Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów przeniosła jednak obchody w archidiecezji białostockiej na 28 września - dzień beatyfikacji.

Dnia 7 stycznia 2016 roku ta sama Kongregacja ogłosiła błogosławionego patronem Białegostoku. Rada Miasta przyjęła stosowną uchwałę 15 lutego 2016 roku. Tego samego dnia poświęcono pierwszy na świecie kościół pod wezwaniem bł. ks. Michała Sopoćki - świątynię wybudowaną w Czarnym Borze na Litwie, miejscu jego wojennego ukrycia.

Patronat błogosławionego sięga dalej. Dnia 15 lutego 2024 roku ogłoszono go patronem Myśliborza, a opiekuje się również wileńskim hospicjum.

Kult bł. ks. Michała Sopoćki wyrasta z orędzia Miłosierdzia Bożego. Urodził się na Wileńszczyźnie, lecz to Białystok stał się miejscem jego apostolatu i wiecznego spoczynku. Cześć oddawana temu błogosławionemu obejmuje liturgiczne wspomnienie, modlitwę za jego wstawiennictwem oraz trwałą obecność w duchowości Miłosierdzia Bożego w Kościele katolickim.