Gorzkie Żale

(Ułożone przez ks. W.S. Benika ze Zgromadzenia Misjonarzy; pierwsze odprawienie: 13 marca 1707 r., kościół Świętego Krzyża w Warszawie; wyd. pt. „Snopek Mirry z Ogrodu Gethsemańskiego”, 1707)

Opis

Gorzkie Żale - polskie nabożeństwo pasyjne rozważające mękę i śmierć Jezusa Chrystusa, odprawiane w niedziele Wielkiego Postu. Składa się z trzech części, a każdą tworzą pobudka, hymn, lament duszy i rozmowa duszy z Matką Bolesną. Ułożone w 1707 r. przez ks. W.S. Benika ze Zgromadzenia Misjonarzy.

Zachęta (Pobudka)

Gorzkie żale przybywajcie, serca nasze przenikajcie.
Rozpłyńcie się, me źrenice, toczcie smutnych łez krynice.
Słońce, gwiazdy omdlewają, żałobą się pokrywają.
Płaczą rzewnie Aniołowie, a któż żałość ich wypowie?
Opoki się twarde krają, z grobów umarli powstają.
Cóż jest, pytam, co się dzieje? Wszystko stworzenie truchleje!
Na ból męki Chrystusowej żal przejmuje bez wymowy.
Uderz, Jezu, bez odwłoki w twarde serc naszych opoki!
Jezu mój, we krwi ran swoich obmyj duszę z grzechów moich!
Upał serca swego chłodzę, gdy w przepaść męki Twej wchodzę.

Część I (I i IV Niedziela Wielkiego Postu)

Rozważanie: od modlitwy w Ogrójcu do oskarżenia przed sądem

Intencja

Przy pomocy łaski Bożej przystępujemy do rozważania męki Pana naszego Jezusa Chrystusa. Ofiarujemy ją Ojcu niebieskiemu za Kościół święty katolicki, za najwyższego Pasterza z całym duchowieństwem, za nieprzyjaciół krzyża Chrystusowego i wszystkich niewiernych.

Hymn

1. Żal duszę ściska, serce boleść czuje, gdy słodki Jezus na śmierć się gotuje; Klęczy w Ogrójcu, gdy krwawy pot leje, me serce mdleje.
2. Pana świętości uczeń zły całuje, Żołnierz okrutny powrozmi krępuje! Jezus tym więzom dla nas się poddaje, na śmierć wydaje.
3. Bije, popycha tłum nieposkromiony, nielitościwie z tej i owej strony, Za włosy targa: znosi w cierpliwości Król z wysokości.
4. Zsiniałe przedtem krwią zachodzą usta, gdy zbrojną żołnierz rękawicą chlusta; Wnet się zmieniło w płaczliwe wzdychanie serca kochanie.
5. Oby się serce we łzy rozpływało, że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości dla Twej miłości!

Lament duszy nad cierpiącym Jezusem

1. Jezu, na zabicie okrutne, Cichy Baranku od wrogów szukany, Jezu mój kochany!
2. Jezu, za trzydzieści srebrników od niewdzięcznego ucznia zaprzedany, Jezu mój kochany!
3. Jezu, w ciężkim smutku żałością, jakoś sam wyznał, przed śmiercią nękany, Jezu mój kochany!
4. Jezu, na modlitwie w Ogrójcu strumieniem potu krwawego zalany, Jezu mój kochany!
5. Jezu, całowaniem zdradliwym od niegodnego Judasza wydany, Jezu mój kochany!
6. Jezu, powrozami grubymi od swawolnego żołdactwa związany, Jezu mój kochany!
7. Jezu, od pospólstwa zelżywie przed Annaszowym sądem znieważany, Jezu mój kochany!
8. Jezu, przez ulice sromotnie przed sąd Kajfasza za włosy targany, Jezu mój kochany!
9. Jezu, od Malchusa srogiego ręką zbrodniczą wypoliczkowany, Jezu mój kochany!
10. Jezu, od fałszywych dwóch świadków za zwodziciela niesłusznie podany, Jezu mój kochany!

Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, dla nas zelżony i pohańbiony. Bądź uwielbiony! Bądź wysławiony! Boże nieskończony!

Rozmowa duszy z Matką Bolesną

1. Ach! Ja Matka tak żałosna! Boleść mnie ściska nieznośna. Miecz me serce przenika.
2. Czemuś, Matko ukochana, ciężko na sercu stroskana? Czemu wszystka truchlejesz?
3. Co mię pytasz? Wszystkam w mdłości, mówić nie mogę z żałości, Krew mi serce zalewa.
4. Powiedz mi, o Panno moja, czemu blednieje twarz Twoja? Czemu gorzkie łzy lejesz?
5. Widzę, że Syn ukochany w Ogrójcu cały zalany potu krwawym potokiem.
6. O Matko, źródło miłości, niech czuję gwałt Twej żałości! Dozwól mi z sobą płakać.

Któryś za nas cierpiał rany, Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami. (3 razy)

Część II (II i V Niedziela Wielkiego Postu)

Rozważanie: od oskarżenia do ukoronowania cierniem

Intencja

…ofiarujemy, prosząc o pomyślność dla Ojczyzny, o pokój i zgodę dla wszystkich narodów, a dla siebie o odpuszczenie grzechów, oddalenie klęsk.

Hymn

1. Przypatrz się, duszo, jak cię Bóg miłuje, jako dla ciebie sobie nie folguje. Przecież Go bardziej, niż katowska, dręczy, złość twoja męczy.
2. Stoi przed sędzią Pan wszego stworzenia, cichy Baranek, z wielkiego wzgardzenia; Dla białej szaty, którą jest odziany, głupim nazwany.
3. Za moje złości grzbiet srodze biczują; pójdźmy, grzesznicy, oto nam gotują Ze Krwi Jezusa dla serca ochłody zdrój żywej wody.
4. Pycha światowa niechaj, co chce, wróży, co na swe skronie wije wieniec z róży, W szkarłat na pośmiech, cierniem Król zraniony, jest ozdobiony!
5. Oby się serce we łzy rozpływało, że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości, dla Twej miłości!

Lament duszy

1. Jezu, od pospólstwa niewinnie jako łotr godzien śmierci obwołany, Jezu mój kochany!
2. Jezu, od złośliwych morderców po ślicznej twarzy tak sprośnie zeplwany, Jezu mój kochany!
3. Jezu, pod przysięgą od Piotra po trzykroć z wielkiej bojaźni zaprzany, Jezu mój kochany!
4. Jezu, od okrutnych oprawców na sąd Piłata, jak zabójca szarpany, Jezu mój kochany!
5. Jezu, od Heroda i dworzan, Królu niebieski, zelżywie wyśmiany, Jezu mój kochany!
6. Jezu, w białą szatę szydersko na większy pośmiech i hańbę ubrany, Jezu mój kochany!
7. Jezu, u kamiennego słupa niemiłosiernie biczmi wysmagany, Jezu mój kochany!
8. Jezu, przez szyderstwo okrutne cierniowym wieńcem ukoronowany, Jezu mój kochany!
9. Jezu, od żołnierzy niegodnie na pośmiewisko purpurą odziany, Jezu mój kochany!
10. Jezu, trzciną po głowie bity, Królu boleści, przez lud wyszydzany, Jezu mój kochany!

Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, dla nas zelżony, wszystek wykrwawiony. Bądź uwielbiony! Bądź wysławiony! Boże nieskończony!

Rozmowa duszy z Matką Bolesną

1. Ach, widzę Syna mojego przy słupie obnażonego, Rózgami zsieczonego!
2. Święta Panno, uproś dla mnie, bym ran Syna Twego znamię miał na sercu wyryte!
3. Ach, widzę jako niezmiernie ostre głowę rani ciernie! Dusza moja ustaje!
4. O Maryjo, Syna swego, ostrym cierniem zranionego, podzielże ze mną mękę!
5. Obym ja, Matka strapiona, mogła na swoje ramiona złożyć krzyż Twój, Synu mój!
6. Proszę, o Panno jedyna, niechaj krzyż Twojego Syna zawsze w sercu swym noszę!

Któryś za nas cierpiał rany, Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami. (3 razy)

Część III (III Niedziela Wielkiego Postu i Niedziela Palmowa)

Rozważanie: od ukoronowania do śmierci na krzyżu

Intencja

…ofiarujemy za grzeszników zatwardziałych, aby Zbawiciel pobudził ich serca do pokuty, za dusze w czyśćcu cierpiące, oraz prosimy o szczęśliwe wytrwanie w łasce na godzinę śmierci.

Hymn

1. Duszo oziębła, czemu nie gorejesz? Serce me, czemu całe nie truchlejesz? Toczy twój Jezus z ognistej miłości krew w obfitości.
2. Ogień miłości, gdy Go tak rozpala, sromotne drzewo na ramiona zwala; Zemdlony Jezus pod krzyżem uklęka, Jęczy i stęka.
3. Okrutnym katom posłuszny się staje, ręce i nogi przebić sobie daje, Wisi na krzyżu, ból ponosi srogi nasz Zbawca drogi!
4. O słodkie drzewo, spuśćże nam już Ciało, aby na tobie dłużej nie wisiało! My je uczciwie w grobie położymy, płacz uczynimy.
5. Oby się serce we łzy rozpływało, że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości, dla Twej miłości!
6. Niech Ci, mój Jezu, cześć będzie w wieczności za Twe obelgi, męki, zelżywości, któreś ochotnie, Syn Boga jedyny, cierpiał bez winy!

Lament duszy

1. Jezu, od pospólstwa niezbożnie jako złoczyńca z łotry porównany, Jezu mój kochany!
2. Jezu, przez Piłata niesłusznie na śmierć krzyżową za ludzi skazany, Jezu mój kochany!
3. Jezu, srogim krzyża ciężarem na kalwaryjskiej drodze zmordowany, Jezu mój kochany!
4. Jezu, do sromotnego drzewa przytępionymi gwoźdźmi przykowany, Jezu mój kochany!
5. Jezu, jawnie pośród dwu łotrów na drzewie hańby ukrzyżowany, Jezu mój kochany!
6. Jezu, od stojących wokoło i przechodzących szyderczo wyśmiany, Jezu mój kochany!
7. Jezu, bluźnierstwami od złego, współwiszącego łotra wyszydzany, Jezu mój kochany!
8. Jezu, gorzką żółcią i octem w wielkim pragnieniu swoim napawany, Jezu mój kochany!
9. Jezu, w swej miłości niezmiernej jeszcze po śmierci włócznią przeorany, Jezu mój kochany!
10. Jezu, od Józefa uczciwie i Nikodema w grobie pochowany, Jezu mój kochany!

Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, dla nas zmęczony i krwią zbroczony. Bądź uwielbiony! Bądź wysławiony! Boże nieskończony!

Rozmowa duszy z Matką Bolesną

1. Ach, Ja Matka boleściwa, pod krzyżem stoję smutliwa, Serce żałość przejmuje.
2. O Matko, niechaj prawdziwie, patrząc na krzyż żałośliwie, Płaczę z Tobą rzewliwie.
3. Jużci, już moje Kochanie gotuje się na skonanie! Toć i ja z Nim umieram!
4. Pragnę, Matko, zostać z Tobą, dzielić się Twoją żałobą śmierci Syna Twojego.
5. Zamknął słodką Jezus mowę, już ku ziemi skłania głowę, żegna już Matkę swoją!
6. O Maryjo, Ciebie proszę, niech Jezusa rany noszę i serdecznie rozważam.

Któryś za nas cierpiał rany, Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami. (3 razy)